تظاهرات ۱۵ خرداد، مجموعه وقایعی است که در خرداد ۱۳۴۲ خورشیدی به دنبال بازداشت روحالله خمینی، در انتقاد به لایحهٔ انجمنهای ایالتی و ولایتی و انقلاب سفید رخ داد. تظاهرات در شهرهای تهران، قم و ورامین علیه دولت اسدالله علم برگزار شد. این تظاهرات به زد و خورد بین مأموران شهربانی و تظاهرکنندگان انجامید. برخی تحلیلگران و نیز روحالله خمینی معتقدند که قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ نقطه عطفی در آغاز انقلاب ۱۳۵۷ بهشمار میآید. روز ۱۵ خرداد یکی از تعطیلات رسمی جمهوری اسلامی ایران است.
در دی ۱۳۴۱ خورشیدی، اصلاحات اقتصادی-اجتماعی توسط محمدرضا شاه با عنوان «انقلاب سفید» یا «انقلاب شاه و مردم» اعلام و طی یک همهپرسی تصویب شد. طرح انقلاب سفید با مخالفتهایی از سوی جبهه ملی و همچنین محافل مذهبی روبرو شد.
یکی از مهمترین مخالفان این طرحها، خمینی بود. وی ضمن مخالفت با موضوعاتی چون اصلاحات ارضی و حق رأی زنان به نفوذ بیشتر آمریکا در ایران معترض بود. اعتراضاتی که در خرداد ۱۳۴۲، در شهرهای بزرگ ایران به وقوع پیوست و توسط ارتش سرکوب شد.